Име на делото: Љубовници
Автор: Јован Солдатовиќ
Година: 1974
Оваа скулптурата е создадена во рамки на Интернационалното студио за пластика во дрво во Прилеп, реализирано кон крајот на седумдесеттите и почетокот на осумдесеттите години. Делата создадени за време на интернационалната уметничка колонија во Прилеп, првично беа изложени на Уметничкиот павиљон „Цвијета Зузориќ“ во Белград (3 јули – 30 август 1981) и потоа во Музејот на современата уметност во Скопје (20 април – 10 мај 1982), по што беа поставени во задниот дел на музејот, каде што со децении останаа без информативно обележје и контекст.
Во 2025 година, по повеќе од четири децении, повторно се воспоставува идентитетот и историскиот контекст на овие дела, благодарение на истражувачката работа во рамки на проектот Museum of Public Art на Изабела Левенска Миљаниќ, избран како еден од учесничките проекти на 15. Биенале на млади уметници (БМУ) – двегодишно, процесно ориентирано биенале, курирано од уметницата и кураторка Нада Прља и кураторот и едукатор Себастијан Чичоцки.
На официјалното отворање на изложбата за 15. Биенале на млади уметници, контекстот, името на делото и неговиот автор повторно ќе бидат претставени на јавноста и овие скулптури ќе добијат свое информативно обележје – како симболично враќање на вниманието и достоинството на овие дела.
Овој потег претставува значаен чекор во процесот на ревитализација и документирање на јавната уметност во Скопје, како и во препознавањето на значењето на интернационалните уметнички колонии како културни мостови на своето време. Со оваа иницијатива, Музејот на современата уметност во Скопје воспоставува перманентна поставка на седум дрвени скулптури – колекција која ја обединува уметничката меморија, интернационалниот дијалог и современото читање на јавниот простор.
Скулптурата „Љубовници“ од авторот Јован Солдатовиќ , е со димензии 48х48х246 см. Создадена е од дрво – даб.
За авторот:
Јован Солдатовиќ (26 ноември 1920, Черевиќ – 7 октомври 2005, Нови Сад) бил српски и југословенски вајар, меѓународно признат за стотици скулптури и споменици. Тој беше еден од најистакнатите современи српски вајари, водечка уметничка личност во современиот Нови Сад и член на уметничката група Prostor 8 од Белград.
Дипломирал на Гимназијата Јован Јовановиќ Змај во Нови Сад во 1939 година. Во 1940 завршил Офицерска школа во Марибор и започнал студии на Одделот за архитектура на Техничкиот факултет при Универзитетот во Белград. Со почетокот на Втората светска војна во Југославија, го прекинал студирањето и се вратил во Нови Сад. Учествувал во Втората светска војна како член на југословенските партизани, 7. Винковачки полк.
Дипломирал на Академијата за ликовни уметности во Белград во 1948 година.
На 9 ноември 1949 година започнал да работи во работилницата на Тома Росандиќ во Белград заедно со Ана Бешлиќ, Олга Јанчиќ, Сава Сандиќ, Анте Гржетиќ и Ратимир Стојадиновиќ. Работел таму до 1953 година, по што се вратил во Нови Сад. Таму станал прв професор по скулптура на Одделот за сликарство при Учителската школа и ја водел иницијативата за отворање уметничко студио на Петроварадинската тврдина, каде го основал својот студио во објектот „Дуга касарна“. Работел во ова студио повеќе од половина век, до неговата смрт во 2005.
Околу таа година станал член на Здружението на ликовни уметници на Србија (ULUS), а подоцна и член на Здружението на ликовни уметници на Војводина (ULUV).
Првата самостојна изложба ја имал во 1949 година. Организирал повеќе самостојни изложби во Белград (1952) и Нови Сад (1958, 1968, 1999, 2002), а учествувал и на бројни групни изложби, вклучувајќи ги: Медитеранското биенале во Александрија (1955), Светската изложба во Брисел (1958), Петтото меѓународно биенале на скулптура во Миделхајм (1958), изложбите на НОР уметници во Белград, Октобарскиот салон во Белград (1970), Салон во Ријека, Триеналето во Белград и повеќе регионални и современи изложби во Сремски Карловци, Ковилј, Сомбор, Загреб, Кикинда, Петроварадин, Славонски Брод и Неготин.
Бил член на уметничката група „Prostor 8“. Во 1957 и 1958 година, Солдатовиќ беше главен промотор на изложба на скулптури во слободниот простор на Групата 8, во Таџмајданскиот парк во Белград и на Петроварадинската тврдина. Од тогаш, скулптурите на Солдатовиќ, Александар Зарин, Ана Бешлиќ и Ратимир Стојадиновиќ се поставени трајно на тврдината.
Во 1968 година, Солдатовиќ организирал монументална изложба на своите скулптури на Петроварадинската тврдина, посветена на Годината на човековите права, под покровителство на UNESCO. На настанот присуствувале повеќе од 50.000 посетители, вклучително и југословенскиот претседател Јосип Броз Тито.
Во 1972 година работел на основање и организирање на Академијата за уметности во Нови Сад, каде станал доцент во 1975 година. Во 1981 година бил номиниран за редовен професор, но поради односот со колективот, не бил прифатен и примил национална пензија.
Во 1985 година се преселил во новата и последна работилница на Петроварадинската тврдина, зад Академијата за уметности.
Во 1994 година бил номиниран за академик на Српската академија на науките и уметностите (САНУ), но не бил прифатен.
За време на НАТО бомбардирањето на Нови Сад во 1999 година, Солдатовиќ редовно работел во својата работилница, а на 14 април 1999 година отвори изложба на урнатините на Варaдинскиот мост.
Во 2001 година, по повод 80-годишнината, имал свечен прием во Собранието на Војводина. Во 2002 година повторно изложувал по повод 50-годишнината од првата самостојна изложба. Во 2003 година, благодарение на Gallery BEL ART и јапонскиот галерист Набуко Акикава, неговата скулптура „Човек со мртво дете“ (1961) станува постојана поставка во Hiroshima City Museum of Contemporary Art.
Последната изложба за време на неговиот живот била во 2005 година, на големата изложба „Aspekti“ во Војводина, на која уметничкиот критичар Сава Степанов поставил изложба Homage a Jovan Soldatović.
Јован Солдатовиќ починал на 7 октомври 2005 година во Нови Сад и е погребан на гробиштата во Черевиќ.
Дела
Солдатовиќ е автор на стотици скулптури и споменици од 1946 до 2005 година, поставени во музеи, приватни колекции и јавни простори. Најголем дел од неговите дела се изработени во бронза, а работел и со злато, бакар, дрво, восок, гипс, бетон и тули. Многу од неговите дела имаат антивоен и хуманитарен мотив, а други прикажуваат природата преку животни: јелени, чапји, коњи и сл. Често ги реизработувал истите скулптури во различни материјали и големини.
Некои од најпознатите дела:
- Златна кошута (Golden Dow), 1961 – меѓународен моден саем, Белград
- Стрелјани родољуби, 1962 – „Црна ќуприја“, Жабаљ
- Породица, 1962 – Нови Сад, Сончев кеј, покрај Дунав
- Човек со мртво дете, 1961 – Хирошима, Јапонија
- Штафета младости, 1971 – Југословенски Ден на младите
Во неговиот опус се наоѓаат и споменици на жртвите на фашизмот, портрети на значајни личности и бројни скулптури на животни.
Награди и признанија
- Награда „Политика“ за уметност, Ечка, 1958
- место за скулптура на Првата НОР изложба на југословенски уметници, 1961
- Октомвриска награда на Нови Сад, 1962
- Октобарски салон, Белград, 1970
- Повеќе национални и локални признанија, вклучувајќи награди за заслуги, ФОРУМ награда, Вукова награда, итн.
Наследство
Во 2000 година, граѓаните на Нови Сад го прогласиле Солдатовиќ за еден од 20-те највлијателни граѓани на Нови Сад во 20 век. Постои постојана музејска поставка на неговиот живот и дела во Музејот на родниот крај во Черевиќ.
Работилницата на Петроварадинската тврдина му останала во сопственост на градот, но со текот на годините многу од неговите дела биле украдени или уништени. Во 2021 година, Градскиот музеј на Нови Сад организирал изложба на неговите дела од Фондацијата на Националната галерија, со бесплатен влез за посетителите.
