Име на делото: 12 младинци
Автор: Јордан Грабулоски – Грабул
Година: 1961
Во селото Ваташа е поставен овој споменик по повод масакрот во Ваташа – крвав настан кој се случил на 16 јуни 1943 година кога биле стрелани 12 младинци од селото Ваташа во близина на Моклиште.
Во спомен на настанот, изградена е спомен костурница на стреланите младинци од Ваташа, која е откриена на 11 октомври 1961 година.
Белите ѕидови на споменикот ја симболизираат чистотата и невиноста на младоста, а црните плочи со нивните имиња ја потсетуваат на болката и загубата.
На споменикот кој се наоѓа во меморијалниот парк е испишана следната реченица “Смртта стана немоќна пред нашата младост исправена, пред очите наши загледани, уште тоа утро во иднината“
Зборовите се неми сведоци на еден крвав злочин. Во спомен паркот на 12-те младинци се посадени 12 јавори како симбол на стреланите младинци. Секое дрво како жив симбол на еден од младинците – животот кој продолжува да расте и покрај насилното прекинување.
На задната страна од скулптурата постои рељефна апстрактна форма на која се прикажани 12-те младинци од Ваташа како испреплетени тела, симбол на нивната заедничка судбина. Формите наликуваат на корени што се враснуваат во земјата, потсетувајќи дека нивната жртва е трајно вплетена во ткивото на народот и неговата историја.
Песните „Ми заплакало селото Ваташа“ од Лазар Манчевски и „Цветови” од Славко Јаневски, се напишани по повод овој страшен чин.
За Авторот:
Јордан Грабулоски – Грабул (1925–1986) е еден од најзначајните македонски скулптори и пионери на современата уметност во Македонија. Визионер на македонската современа скулптура. Роден во Прилеп, својата младост ја поминува во бурни времиња, активно учествувајќи во Народноослободителната борба, што подоцна ќе има длабоко влијание врз неговата уметност. По војната, Грабул студира на Академијата за ликовни уметности во Белград, каде дипломира во 1952 година, а подоцна работи како професор во Скопје.
Неговото уметничко изразување се движи од фигуративна скулптура до апстрактни и експериментални форми, користејќи материјали како дрво, метал, теракота и стакло. Делата на Грабул се препознатливи по нивната силна експресивност, минимализам и оригинална форма, со кои остава длабока трага во македонската и пошироката југословенска уметност.
Најпознато негово дело е монументалниот споменик „Македониум“ во Крушево, познат и како Споменикот на Илинден. Создаден во соработка со неговата сопруга, архитектката Искра Грабул, „Македониумот“ е апстрактно архитектонско-скулптурално дело кое симболично ја отсликува македонската борба за слобода и идентитет. И покрај почетните критики поради неговата неконвенционална форма, денес „Македониумот“ се смета за ремек-дело на модернизмот и национален симбол.
Грабул учествувал на бројни самостојни и групни изложби во Македонија, поранешна Југославија и странство, меѓу кои во Париз, Лондон, Виена, Венеција, Каиро и Мексико Сити. Делата му се изложени во Музејот на современата уметност во Скопје и други значајни институции.
За својот придонес кон културата и уметноста, Грабул е добитник на државната награда „11 Октомври“ двапати (1966 и 1970), а во 1981 година е избран за дописен член на Македонската академија на науките и уметностите (МАНУ).
Починал во 1986 година во Скопје, но неговото творештво продолжува да инспирира нови генерации уметници. Делото на Јордан Грабул останува симбол на слободоумност, иновација и естетска храброст, а неговиот уметнички отпечаток е трајно вграден во културната меморија на Македонија.
