Име на делото: Споменик на револуцијата – Македонка
Автор: Коста Ангели Радовани
Година: 1962
Во срцето на Куманово, на плоштадот „Маршал Тито“, гордо се издига споменичкиот комплекс „Македонка – Споменик на Револуцијата“. Ова монументално дело, создадено од уметникот Коста Ангели Радовани во соработка со Маријан Хаберле, претставува симбол на борбата, издржливоста и идентитетот на македонскиот народ.
Комплексот обединува една централна скулптура и три импресивни релјефни композиции, посветени на трите клучни историски периоди: Илинденското востание, Народноослободителната борба и социјалистичката изградба. Изработени од истарски травертин, релјефите ја раскажуваат историјата на народот преку каменот – вечен сведок на минатото и мост кон иднината.
Централно место зазема скулптурата „Македонка“, изведена во натприродна големина од цврст базалтен камен. Ликот на жената е прикажан достоинствено, гордо и исправено, не потчинето. Наместо еротизирана женственост, уметникот избрал да ја претстави како симбол на непокорност и тивка моќ, одразувајќи ја улогата на македонската жена во историјата и во општеството.
Оваа скулптура, која во 1961 година освоила награда на изложбата на тема НОБ во Домот на ЈНА во Белград, припаѓа на зрелата, трета фаза од творештвото на Радовани. Таа ја отсликува неговата борба за рамнотежа помеѓу модерното и историското, помеѓу плурализмот и догматизмот.
Денес, „Македонка“ е жив споменик, впишан во листата на културно наследство на нашата земја, кој го чува сеќавањето на борбата и го потсетува секој минувач на достоинството и силата на народот што го создал.
На еден од релјефите стои стихот на Анте Поповски од песната „Мојот народ пред распаќа“:
„Овој пат води
од твоето небидие
до тебе“.
За Авторот:
Коста Ангели Радовани (роден на 6 октомври 1916 година во Лондон, починал на 27 февруари 2002 година во Загреб) беше југословенски и хрватски скулптор и академик на ХАЗУ, еден од најзначајните творци на споменици и јавни скулптури во поранешна Југославија.
Основното и средното образование го завршил во Загреб, а потоа студирал во Милано (1934–1938). За време на Втората светска војна се усовршувал во вајарство и графика на Академијата за ликовни уметности во Загреб кај Франо Кршинчиќ и Томислав Кризмана.
По војната, бил еден од основачите на Академијата за применета уметност во Загреб (1950), каде што водел катедра за вајарство до затворањето на Академијата во 1955 година. Од 1978 до 1987 година бил професор на вајарското одделение на Факултетот за ликовни уметности во Сараево, а бил и гостин-професор на Меѓународната летна академија во Салцбург во 1987, 1988 и 1991 година.
Во текот на својата кариера имал 59 самостојни изложби и повеќе од 600 групни изложби, меѓу кои и настап на Венецијанското бијенале во 1950 година заедно со Војин Бакиќ, Вања Радауш и Зоран Мусиќ.
Неговиот опус е богат и разновиден: повеќе од 30 големи јавни скулптури, околу 20 акти „Дуња“, над 400 медаљони и повеќе од 800 мали скулптури. Во центарот на неговото творештво е човечкото тело, особено актовите и портретите, а истовремено оставил трајно наследство со споменичка уметност која сведочи за историјата и борбата на народот.
Радовани бил одликуван со наградата „Владимир Назор“, Орденот за заслуги за народ со сребрени зраци, Животната награда „Владимир Назор“ и Редот Данице Хрватске со ликом на Марко Марулиќ.
